Szok pooperacyjny

Charakterystyka szoku pooperacyjnego

Delirium pooperacyjne dotyka od 5 do 15% pacjentów, a wśród osób po 60. roku życia, które przeszły zabieg chirurgiczny, problem ten dotyczy prawie połowy z nich.

Zaburzenia te mogą pojawić się zaraz po wybudzeniu z anestezji, kilka godzin po zabiegu, a nawet po kilku dniach. Symptomy delirium są różnorodne i mogą się różnić intensywnością. Obejmują dezorientację, niepokój, urojenia oraz halucynacje.

Chociaż w większości przypadków są to zaburzenia przejściowe, to około 40% pacjentów po roku od operacji nadal wymaga stałej opieki z powodu ograniczonych zdolności orientacyjnych. Nieleczone delirium pooperacyjne może prowadzić do demencji.

Aby zapobiec trwałym uszkodzeniom funkcji poznawczych, konieczne jest szybkie i precyzyjne rozpoznanie delirium pooperacyjnego i jego leczenie. Stan świadomości pacjenta można ocenić bezpośrednio po wybudzeniu z anestezji za pomocą prostego testu, który polega na zadawaniu pytań dotyczących czasu, miejsca i tożsamości pacjenta oraz ocenie adekwatności jego zachowania i możliwości komunikacji, w tym występowania halucynacji.

Zaburzenia percepcji, takie jak widzenie nieistniejących obiektów – białych myszy, pająków czy much – mogą wystąpić u pacjentów po zabiegu chirurgicznym. Objawy te wskazują na możliwość wystąpienia pooperacyjnego delirium.

Przyczyny szoku pooperacyjnego

Etiologia pooperacyjnego delirium jest złożona i nie została jeszcze całkowicie zrozumiana. Wśród czynników przyczyniających się do jego rozwoju istotne są interakcje między różnymi elementami. Szczególnie narażone na to zaburzenie są osoby starsze, mężczyźni, pacjenci z cukrzycą oraz osoby cierpiące na nadciśnienie tętnicze. W kontekście ryzyka wystąpienia delirium pooperacyjnego ważne znaczenie ma rodzaj przeprowadzonej anestezji oraz długość trwania zabiegu chirurgicznego.

Zabiegi o wysokim stopniu skomplikowania, takie jak operacje serca czy implantacja endoprotez stawu biodrowego, są szczególnie obarczone ryzykiem wystąpienia tego stanu. Użycie aparatu do krążenia pozaustrojowego, stosowanego często podczas operacji wszczepiania pomostów aortalno-wieńcowych, może również przyczynić się do rozwoju delirium.

Do czynników sprzyjających pojawieniu się delirium pooperacyjnego należy zaliczyć:

stres związany z operacją,

niedobory płynów w organizmie,

zaburzenia równowagi elektrolitowej,

dysfunkcje metaboliczne,

stosowanie określonych grup leków, np. na cukrzyce, ciśnienie czy związanych z zaburzeniami i chorobami psychicznymi.

Objawy szoku pooperacyjnego

Ostre reakcje szoku pooperacyjnego mogą objawiać się różnorodnymi symptomami, wpływając na zarówno sferę fizyczną, jak i psychiczną pacjenta. Wśród dolegliwości somatycznych związanych z ostrą reakcją na stres zauważalne są:

• problemy z prawidłowym oddychaniem;
• przyspieszoną pracę serca;
• występowanie nudności oraz epizody biegunki;
• zaburzenia orientacji;
• znaczne problemy z koncentracją oraz wykonywaniem podstawowych czynności;
• występowanie odrętwienia;
• epizodyczne przypadki utraty świadomości;
• głębokie poczucie napięcia i lęku;
• odczucia derealizacji oraz odłączenia od rzeczywistości;
• przytłaczające uczucie beznadziejności i rozpaczy;
• wrażenie utraty kontroli nad własnymi reakcjami i zachowaniami.

W niektórych przypadkach, osoby dotknięte ostrą reakcją na stres mogą wykazywać agresję słowną wobec osób próbujących udzielić pomocy. Takie zachowania są odzwierciedleniem intensywnego bólu i frustracji spowodowanych sytuacją wywołującą stres, a nie osobistą niechęcią do osoby niosącej pomoc. Wypowiedzi pełne gniewu w tym stanie nie powinny być interpretowane jako osobiste ataki.

Diagnoza i rozpoznanie szoku pooperacyjnego

W przypadku szoku pooperacyjnego nie ma konieczności przeprowadzenia rozbudowanych procedur diagnostycznych. Objawy tego stanu są zazwyczaj jasno zaznaczone i zauważalne dla zespołu medycznego opiekującego się pacjentem po zabiegu chirurgicznym. Dzięki temu możliwe jest szybkie podjęcie odpowiednich działań terapeutycznych, które mają na celu stabilizację stanu pacjenta, w tym podanie niezbędnych medykamentów.

W sytuacji, gdy objawy szoku pooperacyjnego utrzymują się przez dłuższy czas, może pojawić się potrzeba wsparcia psychologicznego. W takich okolicznościach konsultacja z psychologiem jest zalecana w celu wsparcia pacjenta w powrocie do równowagi psychicznej po przebytym zabiegu.

Leczenie szoku pooperacyjnego

W przypadku zauważenia objawów szoku pooperacyjnego zaleca się zastosowanie terapii farmakologicznej za pomocą leków neuroleptycznych. To środki farmaceutyczne, które znajdują zastosowanie w terapii zaburzeń psychicznych.

Dodatkowo stosowanie leków neuroleptycznych ma na celu obniżenie ryzyka wystąpienia demencji u pacjenta. Zastosowanie tych leków może przyczynić się do poprawy ogólnego stanu zdrowia psychicznego i zmniejszenia prawdopodobieństwa rozwoju chorób związanych z demencją.

Profilaktyka szoku pooperacyjnego

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia delirium, zaleca się pacjentom odpowiednie nawodnienie organizmu. Najnowsze wytyczne wskazują, że do dwóch godzin przed planowanym zabiegiem chirurgicznym pacjenci mogą spożywać płyny takie jak woda, przejrzyste soki owocowe oraz napoje takie jak kawa czy herbata. Po zakończeniu operacji, istotne jest aby pacjenci spożywali płyny w momencie, kiedy odczuwają potrzebę nawodnienia, czyli pojawia się u nich uczucie pragnienia.