Przytarczyce są niewielkimi gruczołami umiejscowionymi w sąsiedztwie tarczycy. Pełnią istotną funkcję w utrzymaniu równowagi mineralnej organizmu. Produkują one parathormon (PTH), hormon niezbędny do regulacji stężenia wapnia i fosforu, które są fundamentem dla mocnych i zdrowych kości.

Charakterystyka chorób przytarczyc u dzieci

Sieć gruczołów wchodzących w skład układu hormonalnego pełni istotną funkcję w utrzymaniu wewnętrznej równowagi organizmu, znaną jako homeostaza. Wśród nich znajdują się przytarczyce, które są zlokalizowane w sąsiedztwie tarczycy i mają znaczący wpływ na metabolizm minerałów.

Cztery małe gruczoły przytarczyczne, które można przyrównać do ziarenek o owalnym kształcie, zlokalizowane są na obrzeżach tarczycy. Ich głównym zadaniem jest produkcja parathormonu, który odgrywa istotną rolę w regulacji poziomu wapnia i fosforu w organizmie. Zaburzenia w ich działaniu mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak zaćma czy niewydolność serca.

Parathormon, wydzielany przez przytarczyce, współdziała z kalcytoniną oraz kalcytriolem w celu utrzymania równowagi wapniowo-fosforowej. Jego główną funkcją jest regulacja poziomu wapnia we krwi poprzez jego uwalnianie z kości. Zarówno niedobór, jak i nadmiar tego hormonu może prowadzić do poważnych zaburzeń, takich jak tężyczka, osłabienie kości, osteopenia czy osteoporoza.

Zbyt niska produkcja parathormonu skutkuje szeregiem problemów zdrowotnych, w tym zaćmą, niewydolnością serca, drętwieniem kończyn czy nerwicą. Z drugiej strony, nadmiar tego hormonu w organizmie może skutkować hiperkalcemią, co z kolei zaburza funkcjonowanie układu pokarmowego.

Przyczyny chorób przytarczyc u dzieci

Nadmierna aktywność przytarczyc, znana jako nadczynność, może mieć swoje źródło w samych gruczołach. Często jest ona efektem rozwoju gruczolaka, który jest nowotworem o charakterze łagodnym, lub też przerostu tych małych gruczołów.

Znacznie rzadziej przyczyną nadczynności jest rozwój raka przytarczyc, który również wpływa na zwiększone wydzielanie hormonu PTH. W większości przypadków, bo aż w 90%, stwierdza się postać sporadyczną tej choroby. Pozostałe przypadki mają podłoże genetyczne, przykładowo związane z mutacjami genu CaSR, który odpowiada za kodowanie receptorów wrażliwych na poziom wapnia w organizmie.

Z kolei wtórna nadczynność przytarczyc jest konsekwencją długotrwałego stymulowania tych gruczołów przez inne schorzenia, które prowadzą do obniżenia poziomu wapnia we krwi. W odpowiedzi na niskie stężenie wapnia przytarczyce zwiększają produkcję PTH, co w efekcie prowadzi do niebezpiecznego wzrostu tego pierwiastka. Proces ten często obserwuje się u osób z przewlekłą niewydolnością nerek, szczególnie tych, którzy poddawani są długotrwałym dializom. Inną przyczyną może być również zaburzone wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego.

Niedoczynność przytarczyc przybiera różne formy. Dzieli się ją na pierwotną, związaną z bezpośrednim uszkodzeniem gruczołów, oraz wtórną, która jest efektem innych stanów chorobowych. Istnieje również rzadziej występująca postać, nazywana rzekomą niedoczynnością przytarczyc, gdzie mimo prawidłowego funkcjonowania gruczołów i wydzielania parathormonu, jego działanie jest zablokowane, co określa się mianem oporności na parathormon.

Pierwotna niedoczynność przytarczyc może wynikać z nieobecności gruczołów lub ich zniszczenia przez chorobę. Czasem jest to zaburzenie wrodzone, objawiające się tuż po narodzinach. Przytarczyce mogą ulec zniszczeniu również w wyniku chorób autoimmunologicznych, gdzie układ odpornościowy atakuje własne tkanki organizmu. Najczęściej jednak niedoczynność przytarczyc jest efektem działań jatrogennych, czyli związanych z leczeniem medycznym.

Małe gruczoły przytarczyc mogą ulec uszkodzeniu podczas interwencji chirurgicznych w obrębie szyi, w tym podczas operacji usunięcia tarczycy, co często prowadzi do ich przypadkowego usunięcia. W takich sytuacjach niedoczynność przytarczyc może mieć charakter przejściowy lub stały, w zależności od stopnia uszkodzenia gruczołów.

Wtórna niedoczynność przytarczyc pojawia się, gdy aktywność gruczołów jest ograniczona przez inne schorzenia lub zaburzenia metaboliczne. Gdy poziom wapnia we krwi jest już wysoki, przytarczyce redukują swoją aktywność, co prowadzi do zmniejszenia produkcji parathormonu, a to z kolei określa się mianem wtórnej niedoczynności przytarczyc.

Objawy chorób przytarczyc u dzieci

Wśród symptomów pierwotnej niedoczynności przytarczyc można wyróżnić szereg dolegliwości, które mogą ujawniać się subtelnie, zwłaszcza gdy zaburzenie rozwija się powoli. Zmniejszone stężenie wapnia w organizmie powoduje:

• parestezje, czyli nieprzyjemne mrowienia, które najczęściej dotykają palce rąk i stóp, a także okolice ust;
• bolesne skurczów mięśni, zarówno w obrębie kończyn, jak i twarzy;
• uczucie zmęczenia;
• osłabienie;
• bóle głowy,
• problemy z nastrojem i pamięcią;
• łamliwość włosów, w tym przerzedzenie brwi;
• pogrubienie i suchość skóry;
• łamliwość paznokci;
• przebarwienia na szkliwie zębów.

Warto zwrócić uwagę na ryzyko poważniejszych komplikacji, które mogą wystąpić, jeśli niedoczynność przytarczyc nie zostanie zdiagnozowana i leczona w odpowiednim czasie. Do takich powikłań należy zaliczyć:

• zahamowanie wzrostu,
• opóźnienie rozwoju umysłowego u dzieci,
• powstanie złogów wapnia w mózgu, co może prowadzić do objawów neurologicznych, w tym zaćmy.

Nadczynność przytarczyc, choć czasami przebiega bez wyraźnych objawów i jest wykrywana przypadkowo, może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, takich jak:

• osteoporoza,
• niewydolność nerek,
• kamienica dróg żółciowych,
• choroby sercowo-naczyniowe.
• Objawy mogą obejmować także:
• zaburzenia przewodu pokarmowego, takie jak brak apetytu, mdłości, bóle brzucha;
• chorobę wrzodową żołądka;
• zapalenie trzustki czy kamica dróg żółciowych;
• dolegliwości neurologiczne, w tym bóle głowy;
• osłabienie siły mięśniowej;
• zaburzenia orientacji, pamięci i funkcji poznawczych;
• senność.

Diagnoza i rozpoznanie chorób przytarczyc u dzieci

W sytuacji, gdy pojawia się podejrzenie nadmiernej aktywności przytarczyc, zasadnicze jest niezwłoczne skonsultowanie się ze specjalistą w dziedzinie endokrynologii. Początkowy etap diagnozy obejmuje przeprowadzenie analiz laboratoryjnych, które umożliwiają ocenę poziomu wapnia całkowitego, fosforanów oraz hormonu PTH we krwi pacjenta. Po stwierdzeniu choroby konieczne jest przystąpienie do badań obrazowych, które mają na celu wykrycie ewentualnych gruczolaków lub innych nowotworów przytarczyc.

Badanie ultrasonograficzne tarczycy jest pierwszym krokiem w celu wyeliminowania zmian ogniskowych. W dalszej kolejności, dla uzyskania bardziej szczegółowych informacji, zaleca się wykonanie scyntygrafii przytarczyc oraz tarczycy. Istotne jest również przeprowadzenie oceny stanu układu kostno-stawowego oraz innych układów organizmu, aby wykluczyć dodatkowe komplikacje. W przypadkach, gdy istnieje ryzyko osteoporozy, zalecana jest scyntygrafia kości, która pozwala na dokładną ocenę ich kondycji.

Leczenie chorób przytarczyc u dzieci

Specjalista w dziedzinie endokrynologii zajmuje się diagnozowaniem oraz leczeniem zaburzeń funkcjonowania przytarczyc. W pierwszej kolejności endokrynolog dziecięcy dąży do zidentyfikowania przyczyn, które doprowadziły do niedomagań tych gruczołów, a następnie dobiera odpowiednią strategię terapeutyczną.

W ramach leczenia pacjenci mogą być poddani terapii przy użyciu parathormonu, suplementacji wapnia oraz witaminy D. Głównym celem tych działań jest eliminacja symptomów wynikających z niedoboru wapnia, utrzymanie prawidłowego poziomu wapnia i fosforu we krwi oraz ograniczenie ilości wapnia wydalanego z moczem, co ma na celu ochronę funkcji nerek.

W przypadku nadczynności przytarczyc leczenie ma na celu eliminację przyczyn prowadzących do nadmiernego wydzielania hormonu PTH. Metoda leczenia jest ściśle powiązana z rodzajem nadczynności, obserwowanymi symptomami oraz stopniem zaawansowania choroby. W sytuacji, gdy pierwotna nadczynność przytarczyc jest diagnozowana, często konieczna jest interwencja chirurgiczna, mająca na celu usunięcie gruczolaka lub innego rodzaju nowotworu, który jest źródłem problemu.

Profilaktyka chorób przytarczyc u dzieci

Zachowanie prawidłowego funkcjonowania przytarczyc u dzieci jest istotne dla utrzymania równowagi mineralnej organizmu. W przypadku wystąpienia niedoczynności tych gruczołów dochodzi do obniżenia poziomu wapnia oraz wzrostu stężenia fosforanów w krwi, co może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Aby przeciwdziałać tym zaburzeniom, zaleca się stosowanie diety o obniżonej zawartości fosforanów. Dodatkowo niezbędne jest wzbogacenie jadłospisu w suplementy zawierające wapń, magnez oraz witaminę D, które wspomagają utrzymanie optymalnego poziomu tych składników w organizmie.

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia pierwotnej niedoczynności przytarczyc istotne jest podejmowanie odpowiednich środków ostrożności przed przeprowadzeniem operacji w rejonie szyi, takich jak usunięcie tarczycy. Zaleca się wybór ośrodka medycznego o ugruntowanej renomie i doświadczeniu w realizacji tego rodzaju procedur chirurgicznych. Dzięki temu możliwe jest znaczące obniżenie ryzyka powikłań, w tym niedoczynności przytarczyc, co przekłada się na lepsze rokowania dla pacjenta.