Wraz z postępem wieku mężczyzn częstość występowania schorzeń związanych z gruczołem krokowym ulega zwiększeniu. Do najczęściej diagnozowanych należą zapalenia prostaty, które mogą mieć charakter ostry lub przewlekły, łagodny przerost prostaty, a także nowotwory, które mogą być natury złośliwe. Symptomatologia tych schorzeń jest różnorodna i wymaga szczegółowej analizy.
Charakterystyka chorób gruczołu krokowego
Gruczoł krokowy, znany również jako stercz, jest elementem męskiego układu płciowego. Lokalizacja tego narządu znajduje się bezpośrednio pod pęcherzem moczowym, a jego tylna ściana graniczy z odbytnicą. Otacza go torebka zbudowana z mięśni gładkich, które kurczą się podczas wytrysku, czym przyczyniają się do ejakulacji. Podstawową funkcją prostaty jest wytwarzanie płynu, który stanowi składnik nasienia.
Wśród schorzeń dotykających gruczoł krokowy można wyróżnić:
- zapalenie prostaty, które może mieć charakter ostry lub przewlekły;
- przerost prostaty;
- nowotwory złośliwe tego gruczołu.
Zapalenie prostaty jest jednym z częstszych stanów zapalnych u młodszych mężczyzn. Wyróżnia się ostre zapalenie, które dotyka 20–25 na 100 tysięcy mężczyzn, oraz przewlekłe, które może dotyczyć nawet 35–50% mężczyzn, jeśli objawy utrzymują się dłużej niż trzy miesiące. W kontekście przewlekłego zapalenia niebakteryjnego prostaty mówi się o zespole przewlekłego bólu miednicy mniejszej.
Łagodny przerost prostaty jest schorzeniem często spotykanym u mężczyzn po 60. roku życia, a jego występowanie zwiększa się wraz z wiekiem. Do jego rozwoju przyczynia się powiększenie komórek gruczołowych oraz podścieliska prostaty. Szczególnie narażeni na ten rodzaj przerostu są mężczyźni z nadciśnieniem, nadwagą oraz podwyższonym poziomem cholesterolu.
Rak prostaty jest drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym u mężczyzn, zaraz po raku płuca. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, a najwięcej przypadków diagnozuje się w krajach o wysokim poziomie rozwoju. W 90–95% przypadków wykrywany jest gruczolakorak zrazikowy, który najczęściej lokalizuje się w tylnej lub tylno-bocznej części gruczołu.
Przyczyny chorób gruczołu krokowego
Rozwój przewlekłej postaci choroby prostaty może być stymulowany przez szereg czynników ryzyka. Do najbardziej znaczących należy zaliczyć:
- przewlekły stres, który negatywnie wpływa na funkcjonowanie organizmu;
- niezłośliwe powiększenie gruczołu;
- zwężenie cewki moczowej, będące wynikiem różnych stanów patologicznych;
- inwazyjne procedury medyczne, takie jak cystoskopia;
- problemy natury psychicznej i emocjonalnej;
- zaburzenia równowagi hormonalnej;
- czynniki autoimmunologiczne.
Chociaż powszechnie przyjmuje się, że problemy z prostatą dotykają głównie starszych mężczyzn, to jednak należy podkreślić, że nie jest to wyłączność tej grupy wiekowej. W rzeczywistości dysfunkcje prostaty mogą pojawiać się również u młodszych mężczyzn.
Warto zaznaczyć, że proces powiększania się gruczołu krokowego rozpoczyna się już po przekroczeniu czterdziestego roku życia. Z tego względu mężczyźni zbliżający się do pięćdziesiątego roku życia powinni rozważyć konsultację urologiczną, nawet jeżeli nie obserwują u siebie żadnych niepokojących objawów.
Wśród najczęściej diagnozowanych schorzeń prostaty wymienia się łagodny rozrost, zapalenie oraz raka tego gruczołu. Symptomatologia tych chorób może wykazywać pewne podobieństwa, jednak istnieją objawy, które są bardziej specyficzne dla poszczególnych schorzeń. W związku z tym różnicowanie tych stanów jest istotne dla prawidłowej diagnozy i wdrożenia odpowiedniego leczenia.
Objawy chorób gruczołu krokowego
Wśród symptomów patologii gruczołu krokowego można wyróżnić szereg dolegliwości związanych z mikcją. Pacjenci często skarżą się na osłabienie siły strumienia moczu, co może objawiać się również przerywanym przepływem lub kapaniem. Problemy z inicjacją procesu oddawania moczu są również często zgłaszane, podobnie jak konieczność częstego oddawania moczu w małych ilościach.
Nocne wstawanie w celu skorzystania z toalety, znane jako nykturia, jest kolejnym symptomem, który może wskazywać na problemy z prostatą. Nagłe i silne parcie na pęcherz, a także niekontrolowane kapanie moczu po zakończeniu mikcji, są objawami, które mogą znacząco wpływać na komfort życia pacjentów.
Inne objawy chorób gruczołu krokowego to:
- ból podczas oddawania moczu;
- uczucie pieczenia podczas oddawania moczu;
- nietrzymanie moczu lub jego całkowite zatrzymanie;
- gorączka;
- dreszcze;
- ogólne pogorszenie stanu zdrowia;
- ból w okolicy krocza i podbrzusza;
- zmiany w wyglądzie moczu, takie jak jego mętność czy obecność krwi;
- uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza moczowego po mikcji.
W przypadku zaawansowanych schorzeń prostaty, takich jak nowotwór, mogą pojawić się objawy związane z przerzutami. Bóle kręgosłupa wynikające z przerzutów do kości, a także znaczna utrata masy ciała, są symptomami, które wymagają szczególnej uwagi i szybkiej diagnostyki w kierunku rozpoznania nowotworu.
Diagnoza i rozpoznanie chorób gruczołu krokowego
W procesie diagnostycznym chorób prostaty istotne są metody takie jak wywiad z pacjentem, badanie palpacyjne przez odbyt, ultrasonografia przezbrzuszna umożliwiająca ocenę rozmiarów prostaty oraz stopnia zastoju moczu, a także ultrasonografia przezodbytnicza, która pozwala na dokładniejszą ocenę struktury gruczołu. Niezbędne jest również przeprowadzenie uroflowmetrii, czyli analizy parametrów strumienia moczu, oraz badanie stężenia antygenu swoistego dla prostaty (PSA) we krwi.
W kwestii wykrywania raka prostaty niezmiernie ważne są wywiad lekarski oraz badanie per rectum. Dodatkowo wykorzystuje się ultrasonografię i dokonuje się pomiaru poziomu PSA. Warto zaznaczyć, że zwiększone stężenie PSA nie jest jednoznacznym wskaźnikiem obecności nowotworu, gdyż może ono występować także w przypadku łagodnego przerostu lub stanu zapalnego prostaty. Antygen ten jest produkowany zarówno przez komórki zdrowe, jak i te zmienione nowotworowo.
Normy stężenia PSA różnią się w zależności od wieku pacjenta i prezentują się następująco: dla mężczyzn w wieku 40–49 lat norma wynosi poniżej 2,5 ng/ml, dla grupy 50–59 lat – poniżej 3,5 ng/ml, dla osób w przedziale 60–69 lat – do 4,5 ng/ml, a dla mężczyzn w wieku 70–79 lat – poniżej 6,5 ng/ml. W celu dokładniejszej diagnostyki oraz oceny stopnia zaawansowania choroby wykorzystuje się TRUS, czyli przezodbytniczą ultrasonografię.
W przypadku trudności diagnostycznych lekarz może zalecić wykonanie dodatkowych badań, takich jak rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa czy scyntygrafia. Decydującym badaniem potwierdzającym diagnozę jest biopsja prostaty i histopatologiczna analiza pobranego wycinka.
Leczenie chorób gruczołu krokowego
Rak prostaty
Terapia raka prostaty jest uzależniona od etapu, na jakim znajduje się choroba. W przypadku wczesnych stadiów zaleca się metody takie jak aktywny nadzór lub baczną obserwację dla pacjentów z przewidywanym czasem przeżycia przekraczającym 10 lat, a także operacje chirurgiczne czy radioterapię.
Dla stanów o średnim stopniu ryzyka oprócz obserwacji (o charakterze paliatywnym), stosuje się zabiegi chirurgiczne, radioterapię oraz terapię hormonalną. Natomiast w sytuacjach wysokiego ryzyka, poza wymienionymi metodami, włącza się również chemioterapię.
Łagodny przerost prostaty
W kontekście leczenia łagodnego przerostu prostaty, u pacjentów bez symptomów, preferuje się strategię wyczekującą. Gdy pojawiają się objawy, podstawą terapii jest farmakologia, w tym leki blokujące receptor α-1-adrenergiczny, które łagodzą napięcie mięśni gładkich prostaty i pęcherza, ułatwiając mikcję. Używa się również inhibitorów 5-α-reduktazy oraz, w niektórych przypadkach, preparatów roślinnych. W sytuacjach bardziej zaawansowanych rozważa się interwencję chirurgiczną.
Zapalenie prostaty
W przypadku zapalenia prostaty terapia obejmuje antybiotyki, środki przeciwzapalne i przeciwbólowe, a także leki rozkurczowe, które wspomagają odpływ moczu i zmniejszają rozmiar prostaty. Istotne jest także dostosowanie diety, unikanie alkoholu i pikantnych posiłków, dbanie o odpowiednie nawodnienie oraz higienę intymną. Zaleca się masaż prostaty, unikanie czynności mogących podrażniać gruczoł, jak jazda na rowerze. W przypadkach, gdy standardowe metody leczenia okazują się niewystarczające, stosuje się resekcję prostaty.
Profilaktyka chorób gruczołu krokowego
W celu zapobiegania chorobom prostaty zaleca się podjęcie szeregu działań profilaktycznych. Jednym z nich jest zmniejszenie ilości spożywanego alkoholu, który wpływa na podwyższenie poziomu prolaktyny – hormonu przysadki mózgowej. Prolaktyna jest uważana za czynnik sprzyjający rozwojowi gruczolaka prostaty.
W dążeniu do zachowania zdrowia prostaty należy ograniczyć w diecie ilości białka pochodzenia zwierzęcego. Zaleca się także dbanie o utrzymanie odpowiedniej masy ciała oraz regularne włączanie do codziennej rutyny aktywności fizycznej. Warto również wzbogacić dietę o naturalne składniki, które mogą wspierać zdrowie prostaty, takie jak:
- owoc granatu,
- pestki dyni,
- korzeń pokrzywy,
- palma sabałowa.
W kwestii zapobiegania nowotworowi prostaty ważne jest także wprowadzenie zmian w stylu życia. Zaleca się wzbogacenie diety o produkty bogate w cynk oraz witaminy z grupy B, C i D. Ważne jest również ograniczenie spożycia przetworzonej żywności i rafinowanego cukru. Dodatkowo zwiększenie aktywności fizycznej oraz rezygnacja z palenia tytoniu i ograniczenie spożycia alkoholu mogą znacząco przyczynić się do obniżenia ryzyka rozwoju raka prostaty.