Alergie kontaktowe

Charakterystyka alergii kontaktowych

Alergia kontaktowa, określana mianem wyprysku kontaktowego, manifestuje się poprzez swędzącą wysypkę. Powstaje ona w wyniku bezpośredniego kontaktu skóry z substancją drażniącą lub jako reakcja alergiczna. Wysypka ta, mimo iż nie jest zaraźliwa, często sprawia znaczny dyskomfort. Typowo pojawia się w ciągu kilku dni od momentu ekspozycji na alergen lub drażniącą substancję.

Wyróżnia się dwa rodzaje wyprysku kontaktowego: wyprysk kontaktowy podrażnieniowy oraz alergiczny. Pierwszy z nich, częściej diagnozowany, rozwija się wskutek uszkodzenia zewnętrznej warstwy ochronnej skóry przez substancję drażniącą. Może to nastąpić po jednorazowym kontakcie z silnym drażniącym środkiem lub po wielokrotnym narażeniu na działanie nawet łagodnych substancji irytujących, na przykład mydła i wody. Do typowych drażniących substancji należą rozpuszczalniki, gumowe rękawice, wybielacze, środki piorące, kosmetyki do włosów, mydła, substancje unoszące się w powietrzu, rośliny, nawozy oraz pestycydy.

Wyprysk kontaktowy alergiczny pojawia się, gdy skóra reaguje na substancję alergizującą, na którą jest uczulona, wywołując reakcję immunologiczną. Zazwyczaj dotyka tylko obszar skóry, który miał kontakt z alergenem. Uczulenie na dane alergeny często rozwija się po wielokrotnym kontakcie z daną substancją przez wiele lat. Po wytworzeniu się alergii nawet niewielka ilość substancji może wywołać reakcję.

Przyczyny alergii kontaktowych

Do czynników wyzwalających alergię kontaktową należą różnorodne substancje, które u osób predysponowanych wywołują specyficzne reakcje alergiczne.

Substancje chemiczne takie jak nikiel, obecny w biżuterii, elementach odzieży czy okularach, a także chrom znajdujący się w metalach, cemencie czy garbowanej skórze, często są przyczynami wystąpienia reakcji alergicznej. Podobne działanie mają kobalt, formaldehyd stosowany w produkcji odzieży, lakierach do paznokci, tworzywach, a także substancje zapachowe używane w perfumach czy kosmetykach. Nie bez znaczenia jest również obecność balsamu peruwiańskiego w produktach perfumeryjnych, konserwantów w kosmetykach czy lekach aplikowanych miejscowo, a także przyśpieszaczy wulkanizacji i przeciwutleniaczy zawartych w gumowych wyrobach.

Również inne substancje mogą być źródłem alergii kontaktowej. Wśród nich wymienia się sulfonamidy, barwniki alininowe, chinony, benzokainę oraz antybiotyki, w tym aminoglikozydy, takie jak neomycyna, gentamycyna, kanamycyna, framycetyna i paromomycyna. Te związki chemiczne, spotykane w codziennym życiu, mogą być etiologicznymi czynnikami wywołującymi alergię kontaktową.

Diagnoza i rozpoznanie alergii kontaktowych

Testy płatkowe odgrywają kluczową rolę w diagnostyce alergicznego wyprysku kontaktowego. Test polega na aplikacji na skórze małych ilości różnych substancji, które są następnie przykrywane przylepcem. Po upływie 2 do 3 dni lekarz ocenia reakcję skórną w miejscach aplikacji substancji. Testy te pozwalają na wykrycie alergii kontaktowej na konkretne substancje, które mają styczność ze skórą. Alergeny mogą znajdować się w produktach do pielęgnacji ciała, lekach stosowanych miejscowo, obuwiu, odzieży, biżuterii i wielu innych przedmiotach codziennego użytku.

Realizacja testów płatkowych ma na celu zidentyfikowanie alergenów wywołujących alergiczny wyprysk kontaktowy. Procedura ta polega na nałożeniu na skórę, zazwyczaj na plecach dla wygody pacjenta, odpowiednio rozcieńczonych alergenów na okres 48 godzin. Odczyt testów płatkowych przeprowadza się po 96 godzinach, ponieważ reakcje alergiczne zazwyczaj rozwijają się w przeciągu 48-96 godzin. Pozytywna reakcja objawia się pojawieniem się zapalnego obszaru skóry w miejscu aplikacji alergenu, który może być zaczerwieniony, niekiedy z pęcherzami, a nawet w postaci wykwitów pęcherzowych.

Leczenie alergii kontaktowych

Podstawą leczenia alergii kontaktowych jest unikanie styczności z alergenem. Realizuje się to poprzez stosowanie różnorodnych metod, takich jak zastosowanie masek ochronnych, okularów, dokładne mycie rąk i twarzy, a także zmiana ubrań bezpośrednio po powrocie do domu.

W przypadku wystąpienia ostrych objawów lekarze mogą zalecić stosowanie specjalistycznych maści, emulsji oraz kremów. W terapię alergii kontaktowych często włącza się także leki sterydowe. W leczeniu różnych rodzajów alergii, w tym tych dotyczących skóry i oczu, stosuje się dostępne bez recepty antyhistaminowe. Dostępne są również rozmaite preparaty do stosowania miejscowego i systemicznego przeznaczone dla osób z alergiami i nadwrażliwością skórną.

Inną metodą leczenia może być desensybilizacja, polegająca na podawaniu pacjentowi małych ilości alergenu, co ma na celu wywołanie stopniowej tolerancji i ostatecznie osiągnięcie immunizacji organizmu na działanie substancji uczulających.

W niektórych sytuacjach możliwe jest również stosowanie produktów naturalnych takich jak olej z czarnuszki, siara bydlęca, wiesiołek dwuletni, tarczyca bajkalska czy pokrzywa, które mogą przyczynić się do łagodzenia objawów alergii skórnych.

Profilaktyka alergii kontaktowych

Zapobieganie kontaktowemu zapaleniu skóry wymaga rozpoznania oraz unikania alergenów czy drażniących czynników wywołujących reakcje skórne. Do środków profilaktycznych należy zaliczyć poniższe działania.

• Dokładne ustalenie przyczyny wysypki oraz wystrzeganie się kontaktu z substancją wywołującą reakcję. Do powszechnych alergenów należą nikiel, substancje zapachowe, konserwanty oraz rośliny takie jak trujący bluszcz. Drażniące czynniki to często mydła, detergenty, rozpuszczalniki i chemikalia.
• Niezwłoczne mycie skóry po zetknięciu z potencjalnym alergenem lub drażniącym środkiem przy użyciu łagodnego mydła bez zapachu i ciepłej wody, co ma na celu usunięcie substancji.
• Maski ochronne, gogle, rękawice i inne elementy wyposażenia chronią skórę przed substancjami drażniącymi, w tym środkami czystości stosowanymi w gospodarstwie domowym.
• Zastosowanie łatek na zapięcia metalowe to metoda zapobiegająca reakcji na elementy metalowe w ubraniach, takie jak zatrzaski w spodniach jeansowych.
• Zaleca się stosowanie łagodnych mydeł, kremów nawilżających i detergentów bez barwników czy perfum w celu zminimalizowania ryzyka podrażnienia skóry.
• Regularne nawilżanie skóry przy pomocy emolientów w celu zapobiegania suchości i utrzymania zdrowej bariery skórnej.
• Kąpiel zwierzęcia domowego w przypadku podejrzenia, że miało kontakt z trującym bluszczem lub podobnymi roślinami, co może zapobiec zapaleniu skóry wywołanemu przez alergeny roślinne.