Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry u dzieci

Charakterystyka alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u dzieci

Zapalenie skóry wywołane kontaktem z różnymi substancjami jest znanym schorzeniem dermatologicznym, które może dotknąć osoby w każdym wieku, niezależnie od płci. Wyróżnia się dwa główne typy tej choroby: alergiczne i podrażnieniowe.

Pierwszy z nich, alergiczne zapalenie skóry, jest wynikiem reakcji immunologicznej, podczas gdy drugi, podrażnieniowe zapalenie skóry, jest efektem bezpośredniego uszkodzenia skóry przez czynniki drażniące, niezwiązane z układem odpornościowym.

Zmiany skórne, które pojawiają się w wyniku zapalenia, zazwyczaj nie pozostawiają trwałych śladów, takich jak blizny. Wśród objawów dominują grudki, rumień, pęcherzyki, nadżerki, a czasem dochodzi do pogrubienia i nadmiernego złuszczania naskórka. Świąd i pieczenie są typowymi dolegliwościami towarzyszącymi tej chorobie.

Wśród dzieci coraz częściej spotyka się alergiczne zapalenie skóry wywołane kontaktem z alergenami. To reakcja zapalna skóry o charakterze alergicznym, która rozwija się w wyniku opóźnionej odpowiedzi immunologicznej. Limfocyty T, które posiadają pamięć immunologiczną, są istotne w wywoływaniu tej reakcji, która może pojawić się po 24–48 godzinach od kontaktu z alergenem.

Czynniki wywołujące alergiczne zapalenie skóry u dzieci to między innymi nikiel, neomycyna, mertiolat, balsam peruwiański, formaldehyd, quaternium-15, kalafonia i lanolina. Warto zauważyć, że reakcja alergiczna może wystąpić zarówno po pierwszym kontakcie z alergenem, jak i po wielokrotnym narażeniu na dany antygen.

W populacji dorosłych częściej występuje podrażnieniowe zapalenie skóry, które jest efektem działania substancji takich jak detergenty czy rozpuszczalniki. U dzieci natomiast, ze względu na ograniczony kontakt z tymi czynnikami, rzadziej dochodzi do tego typu zapalenia.

Alergiczne zapalenie skóry u najmłodszych nie jest związane z predyspozycjami genetycznymi ani nie występuje rodzinnie. Chociaż choroby atopowe nie zwiększają ryzyka wystąpienia alergicznego wyprysku kontaktowego, u dzieci z atopowym zapaleniem skóry może dojść do rozwoju tej choroby z powodu uszkodzeń naskórka.

Przyczyny alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u dzieci

Zapalenie skóry wywołane alergenami, znane również jako wyprysk alergiczy, jest efektem kontaktu skóry z haptenami. To drobnocząsteczkowe substancje o masie poniżej 500 daltonów, które mogą przenikać przez naskórek. Po dostaniu się do organizmu hapteny wiążą się z białkami, tworząc kompleksy immunologiczne, które powinny być tolerowane przez zdrowy układ odpornościowy.

Jednak u osób z nadwrażliwym układem immunologicznym, rozpoznanie tych kompleksów prowadzi do reakcji zapalnej. Alergia kontaktowa jest przykładem reakcji nadwrażliwości typu IV, gdzie alergen łączy się z limfocytami T, wywołując reakcję opóźnioną, z objawami pojawiającymi się po 24-72 godzinach od ekspozycji.

W populacji dziecięcej alergia kontaktowa dotyka od 13% do 25% dzieci, a wyprysk alergiczy rozwija się u około 7% z nich. Najczęściej występuje u dzieci do 3. roku życia, choć może pojawić się również u niemowląt.

Czynniki wywołujące alergiczne zapalenie skóry u dzieci to przede wszystkim:

• metale takie jak nikiel, chrom i kobalt, które są obecne w przedmiotach codziennego użytku, takich jak zatrzaski, suwaki, klamry, guziki, biżuteria, elementy zabawek, sztućce czy obuwie;
• kosmetyki zawierające substancje zapachowe, barwniki i konserwanty;
• detergenty pianotwórcze;
• neomycyna;
• balsam peruwiański;
• propolis;
• olejki eteryczne;
• lanolina w maściach i kremach;
• tiomersal w niektórych szczepionkach i lekach okulistycznych;
• ekstrakty roślinne;
• składniki gum i żywice epoksydowe.

Objawy alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u dzieci

Alergia kontaktowa skóry objawia się w dwóch formach: może być zarówno ostra, jak i przewlekła. Symptomy tej choroby pojawiają się w miejscach, gdzie skóra miała bezpośredni kontakt z alergenem, zwanym haptenem, a także mogą występować w rejonach położonych blisko węzłów chłonnych.

Najczęściej dotknięte obszary to ręce, przedramiona, twarz, dekolt, tułów oraz nogi. Charakterystyczne dla tej dolegliwości są zmiany o podłożu rumieniowym, które mogą przyjmować różne formy, jednak wspólnym i wyraźnym symptomem jest intensywny świąd.

Wśród objawów alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wyróżnia się szereg charakterystycznych cech, takich jak:

zaczerwienienie skóry w miejscu kontaktu z alergenem,

uporczywy świąd,

pojawienie się grudkowatej wysypki,

formowanie się pęcherzy,

obrzęk,

powstanie nadżerek oraz strupów.

W trakcie procesu gojenia zniszczony naskórek często ulega złuszczaniu. W przypadku przewlekłej postaci choroby, skóra może stać się grubsza i zaczyna boleśnie pękać.

Diagnoza i rozpoznanie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u dzieci

Rozpoznanie kontaktowego zapalenia skóry u dzieci wymaga zastosowania kilku metod diagnostycznych. Podstawą jest dokładny wywiad lekarski oraz szczegółowe badanie kliniczne. Istotnym elementem diagnostyki są również testy płatkowe, które pozwalają na identyfikację alergenów.

Kontaktowe zapalenie skóry wywołane przez silne drażniące substancje zazwyczaj objawia się natychmiastowymi reakcjami skórnymi. W przypadku słabych czynników drażniących lub alergii symptomy mogą pojawić się z opóźnieniem, co komplikuje proces diagnostyczny. Dokładna analiza zmian skórnych oraz ich rozmieszczenia może wskazać na przyczynę zapalenia.

W sytuacji podejrzenia alergicznego charakteru zapalenia pomocne okazują się testy płatkowe. Procedura ta polega na aplikacji na skórę pleców pacjenta serii plastrów nasączonych substancjami alergizującymi, zwanymi haptenami. Skład tych serii jest dostosowywany do zmieniających się warunków środowiskowych i zawiera substancje powszechnie występujące w otoczeniu, zgodnie ze standardami Unii Europejskiej oraz z uwzględnieniem lokalnie istotnych alergenów, takich jak pallad czy propolis.

Pacjent powinien nosić plastry przez okres 48 godzin, unikając ich zamoczenia i nadmiernego wysiłku fizycznego. Po tym czasie przeprowadza się ocenę skóry pod kątem reakcji na potencjalne alergeny. Ponieważ niektóre reakcje alergiczne mogą być opóźnione, kontrolę stanu skóry powtarza się po 72, 96 godzinach, a czasem nawet po tygodniu. Pojawienie się zmian zapalnych w miejscach kontaktu z określonymi alergenami może świadczyć o uczuleniu na te substancje.

Leczenie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u dzieci

W terapii alergicznego kontaktowego zapalenia skóry istotne jest zastosowanie miejscowych preparatów zawierających glikokortykosteroidy. Dostępne są w formie maści, które aplikuje się bezpośrednio na zmienione chorobowo obszary skóry.

W sytuacjach, gdy objawy są szczególnie intensywne, istnieje możliwość zastosowania leczenia systemowego. Wówczas glikokortykosteroidy podaje się doustnie, co często przybiera formę tabletek.

Aby zniwelować uczucie świądu, które często towarzyszy tej chorobie, rekomenduje się stosowanie antyhistaminików. Leki te skutecznie łagodzą objawy alergiczne, dzięki czemu ulgę pacjentom.

Profilaktyka alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u dzieci

Aktualnie nie udało się zidentyfikować czynników, które mogą podwyższać ryzyko pojawienia się alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Wiadomo jednak, że uszkodzenie ochronnej bariery naskórka, prowadzące do stanu zapalnego, może ułatwić alergenom przenikanie do głębszych warstw skóry, co z kolei przyczynia się do rozwoju alergii kontaktowej.

W sytuacji, gdy dochodzi do alergicznego wyprysku kontaktowego, szczególnie na skórze dłoni, skutecznym rozwiązaniem okazują się preparaty barierowe. Ich działanie polega na tworzeniu ochronnej powłoki na skórze, która pełni funkcję analogiczną do rękawiczek. Dzięki temu skóra jest izolowana od potencjalnych alergenów, co zapobiega ich kontaktowi z naskórkiem.