Rak szyjki macicy a HPV. Metody ochrony przed rakiem

Niemal 100% przypadków raka szyjki macicy jest związanych z wirusem HPV. Mimo to, jest to jeden z nielicznych nowotworów, któremu można skutecznie zapobiegać. Istnieją dwie kluczowe metody, które wzajemnie się uzupełniają, a ich połączenie daje najlepsze rezultaty. Sprawdź, jak szczepienie i regularne badania chronią przed rozwojem choroby.

Wirus HPV - cichy sprawca raka szyjki macicy

Rak szyjki macicy to nowotwór, który przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo. Jego głównym winowajcą jest wirus HPV (wirus brodawczaka ludzkiego). Związek ten jest niezwykle silny – szacuje się, że za niemal wszystkie przypadki tego nowotworu odpowiada przetrwałe zakażenie onkogennymi typami wirusa. Znanych jest około 200 typów HPV, jednak to dwa z nich, HPV-16 i HPV-18, są odpowiedzialne za ponad 80% przypadków raka szyjki macicy w Polsce. Zakażenie wirusem jest bardzo powszechne; ocenia się, że nawet 8 na 10 aktywnych seksualnie osób zostanie nim zakażonych w ciągu życia. W większości przypadków infekcja ustępuje samoistnie w ciągu 1-2 lat. Problemem staje się jednak przetrwałe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), które może prowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych, a następnie nowotworu. Proces ten trwa zwykle od 7 do 9 lat, co daje szerokie okno czasowe na skuteczną profilaktykę.

Szczepienie HPV jako pierwotna profilaktyka nowotworu

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu jest szczepienie HPV. Jest to forma profilaktyki pierwotnej, której celem jest niedopuszczenie do infekcji. Szczepionki przeciw HPV mają udowodnioną, ponad 90-procentową skuteczność w zapobieganiu przetrwałym zakażeniom i stanom przedrakowym szyjki macicy, sromu i pochwy. Co ważne, chronią one nie tylko przed rakiem szyjki macicy, ale również przed innymi nowotworami wywołanymi przez HPV, takimi jak rak odbytu, prącia, gardła czy krtani. Z tego powodu szczepienia są zalecane zarówno dziewczętom, jak i chłopcom. Zaszczepienie mężczyzn nie tylko chroni ich samych, ale także przerywa łańcuch zakażeń, co pośrednio chroni ich partnerki. Najlepsze efekty daje szczepienie wykonane w wieku 9-14 lat, przed potencjalnym kontaktem z wirusem, czyli przed inicjacją seksualną. W tym okresie odpowiedź immunologiczna organizmu jest najsilniejsza, co zapewnia długotrwałą ochronę. Szczepionki przeciw HPV należą do najwnikliwiej przebadanych preparatów pod względem bezpieczeństwa – na świecie podano już kilkaset milionów dawek, a badania nie potwierdziły mitów o ich negatywnym wpływie na płodność.

Cytologia - klucz do wczesnego wykrywania zmian

Drugim filarem profilaktyki jest regularna cytologia, czyli badanie PAP. Jest to profilaktyka wtórna, która nie zapobiega zakażeniu, ale pozwala na wczesne wykrycie nieprawidłowych komórek w nabłonku szyjki macicy. Badanie to umożliwia diagnozę stanów przednowotworowych, znanych jako dysplazja szyjki macicy (CIN), na etapie, gdy są one w pełni wyleczalne w mało inwazyjny sposób. Należy podkreślić, że szczepienie HPV nie zastępuje regularnej cytologii. Żadna szczepionka nie chroni przed wszystkimi typami wirusa, dlatego nawet zaszczepione kobiety muszą regularnie poddawać się badaniom przesiewowym. Połączenie obu tych metod daje najlepszą ochronę.

Połączenie szczepienia i regularnych badań przesiewowych to najskuteczniejsza strategia ochrony przed rakiem szyjki macicy, ponieważ:

• szczepienie znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia najbardziej onkogennymi typami wirusa HPV,
• regularne badania cytologiczne pozwalają wykryć zmiany spowodowane przez inne, rzadsze typy wirusa lub w rzadkich przypadkach, gdy szczepienie nie zapewniło pełnej ochrony,
• wczesne wykrycie stanów przedrakowych dzięki cytologii daje niemal 100% szans na skuteczne leczenie i uniknięcie rozwoju inwazyjnego nowotworu.

Nowoczesne podejście do badań przesiewowych coraz częściej obejmuje także testy molekularne w kierunku DNA wirusa HPV, które są jeszcze czulsze niż tradycyjna cytologia.

Jak wygląda nowoczesna profilaktyka w Polsce?

Polska, wzorem innych krajów, wdraża nowoczesne i kompleksowe programy profilaktyczne. Profilaktyka raka szyjki macicy opiera się na dwóch uzupełniających się działaniach: programie badań przesiewowych oraz powszechnym programie szczepień.

Program badań przesiewowych

Program jest skierowany do kobiet w wieku 25-64 lat. Od niedawna opiera się on na bardziej czułych metodach. Podstawowym badaniem jest test molekularny w kierunku obecności wysokoonkogennych typów wirusa (HPV HR).

• Jeśli wynik testu HPV HR jest ujemny, kolejne badanie zalecane jest dopiero za 5 lat.
• Jeśli wynik jest dodatni, z tej samej, jednorazowo pobranej próbki, wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym (LBC). Jest to badanie dokładniejsze niż klasyczna cytologia szkiełkowa. Jeśli wynik LBC wykaże nieprawidłowości, pacjentka jest kierowana na dalszą diagnostykę, np. kolposkopię.

Powszechny program szczepień przeciw HPV

Od 2023 roku w Polsce realizowany jest bezpłatny program szczepień przeciw HPV.

• Bezpłatne szczepienia w ramach programu powszechnego przysługują dziewczętom i chłopcom w wieku od 9 do 14 lat. Szczepienia realizowane są w przychodniach POZ, a także w szkołach.
• Dzieci i młodzież w wieku do 18 lat, które nie kwalifikują się do programu powszechnego, mogą skorzystać ze 100% refundacji na szczepionkę Cervarix (na podstawie recepty).
• Osobom dorosłym powyżej 18. roku życia przysługuje 50% refundacji na ten preparat.

Dzięki tym działaniom każda kobieta ma dostęp do narzędzi, które pozwalają skutecznie chronić się przed rakiem szyjki macicy.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące raka szyjki macicy i wirusa HPV.

Czy szczepienie HPV jest bezpieczne?

Tak, szczepionki przeciw HPV są bezpieczne i dobrze tolerowane. Zostały gruntownie przebadane w badaniach klinicznych, a ich bezpieczeństwo jest stale monitorowane od ponad 15 lat na całym świecie, gdzie podano już setki milionów dawek.

Czy szczepienie HPV ma sens u osób dorosłych?

Tak, szczepienie jest zalecane również osobom dorosłym, które rozpoczęły już współżycie. Chociaż skuteczność może być niższa niż u nastolatków, szczepionka nadal chroni przed zakażeniem typami wirusa, z którymi dana osoba nie miała jeszcze kontaktu.

Czy zaszczepienie zwalnia z wykonywania cytologii?

Absolutnie nie. Szczepionki nie chronią przed wszystkimi typami wirusa HPV, dlatego regularne badania cytologiczne są nadal konieczne w celu wczesnego wykrywania ewentualnych zmian przednowotworowych.

Czy infekcję HPV można wyleczyć?

Obecnie nie istnieje lek, który eliminowałby wirusa HPV z organizmu. W większości przypadków układ odpornościowy sam zwalcza infekcję. Leczenie polega na usuwaniu następstw zakażenia, czyli zmian przednowotworowych wykrytych np. w cytologii.

Jakie są objawy raka szyjki macicy?

Wczesny rak szyjki macicy najczęściej nie daje żadnych objawów. W bardziej zaawansowanych stadiach mogą pojawić się nieprawidłowe krwawienia (międzymiesiączkowe, po stosunku), upławy o nieprzyjemnym zapachu czy bóle w podbrzuszu. Dlatego tak ważna jest profilaktyka.

Czy szczepienie przeciw HPV powoduje bezpłodność?

Nie, to jeden z najczęstszych mitów. Liczne badania naukowe nie wykazały żadnego związku między szczepieniem przeciw HPV a problemami z płodnością. Wręcz przeciwnie, to przewlekła infekcja HPV i leczenie zaawansowanych zmian na szyjce macicy mogą negatywnie wpływać na płodność.

Czy do szczepienia HPV potrzebne jest skierowanie?

Nie, aby skorzystać z bezpłatnego szczepienia w ramach programu powszechnego lub refundacji, nie jest potrzebne skierowanie. Wystarczy umówić się na wizytę kwalifikacyjną w przychodni POZ.