Cholera w Polsce – czy to realne zagrożenie?

Ostatnie doniesienia o pacjentce ze Stargardu, u której zdiagnozowano cholerę, wzbudziły niepokój. Czy ta groźna choroba, kojarzona głównie z krajami tropikalnymi, może stanowić realne zagrożenie w Polsce? Dowiedz się, czym jest cholera, jak się objawia i jak skutecznie się przed nią chronić. 

Czym jest cholera i jak dochodzi do zakażenia?

Cholera to ostra choroba zakaźna przewodu pokarmowego, wywoływana przez bakterię Vibrio cholerae, zwaną przecinkowcem cholery. Jest to choroba „brudnych rąk”, co oznacza, że do zakażenia dochodzi głównie poprzez spożycie wody lub żywności skażonej kałem osób chorych lub bezobjawowych nosicieli. Bakteria produkuje toksynę, która zaburza pracę jelita cienkiego, prowadząc do silnej biegunki i utraty płynów.

Źródłem zakażenia mogą być:

• skażona woda: picie nieprzegotowanej wody z kranu, studni, jeziora lub strumienia, a także korzystanie z nieprzebadanych sanitarnie kąpielisk.
• zanieczyszczona żywność: spożywanie niedogotowanych posiłków, zwłaszcza ryb i owoców morza (skorupiaków, mięczaków), surowych warzyw i owoców mytych w skażonej wodzie. Bakteria Vibrio cholerae potrafi przetrwać na owocach morza, surowych owocach i warzywach.
• kontakt z zakażonymi powierzchniami: przecinkowiec cholery może przetrwać na muszlach klozetowych, klamkach, ręcznikach i naczyniach, z których korzystała osoba zakażona. Zakażenie może rozprzestrzeniać się również w środowisku domowym, szczególnie przy braku odpowiedniej higieny.

Warto podkreślić, że cholera najczęściej rozwija się w ciepłych klimatach, gdyż wyższa temperatura sprzyja namnażaniu się bakterii. W Polsce przypadki cholery są zazwyczaj zawleczone z innych krajów, choć ostatni przypadek w Stargardzie budzi obawy o potencjalne lokalne źródło zakażenia. Okres wylęgania choroby wynosi od kilkunastu godzin do 5 dni.

Objawy cholery – jak rozpoznać chorobę?

Pierwsze symptomy cholery mogą pojawić się w ciągu pięciu dni od zakażenia. Główne objawy koncentrują się wokół zaburzeń pracy układu pokarmowego i szybko prowadzą do odwodnienia. Charakterystycznym symptomem jest biegunka o wyglądzie wodnistej cieczy, przypominającej „wodę po płukaniu ryżu”, często o lekko słodkawym, mdłym zapachu. Stolce są oddawane bez uczucia parcia i możliwości zatrzymania.

Choroba powoduje również obfite wymioty, co dodatkowo przyspiesza utratę płynów i prowadzi do szybkiego odwodnienia. Utrata płynów w ciągu jednego dnia może wynosić nawet kilkanaście litrów, co bez skutecznego leczenia skutkuje znacznymi zaburzeniami elektrolitowymi, uszkodzeniem i śmiercią. Objawy odwodnienia to suchość w ustach, zapadnięcie gałek ocznych, chrypka, skurcze mięśni, utrata elastyczności skóry, wyostrzenie rysów twarzy (tzw. facies cholerica) oraz zmiana barwy głosu na cichy i chrapliwy.

Cholera charakteryzuje się brakiem gorączki i bólu brzucha, co odróżnia zakażenie od wielu innych infekcji przewodu pokarmowego.

U pacjentów następuje spadek ciśnienia krwi, przyspieszona akcja serca i osłabienie. W zaawansowanych przypadkach może dojść do zapaści naczyniowej, niewydolności nerek, a także drgawek lub śpiączki. Śmiertelność wśród nieleczonych przypadków sięga aż 30-50%, natomiast szybkie podjęcie leczenia zmniejsza ryzyko do zaledwie 1%. Dlatego kluczowe jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniej terapii.

Diagnostyka i leczenie cholery – co warto wiedzieć?

Diagnostyka cholery opiera się na wywiadzie lekarskim, badaniu fizykalnym pacjenta oraz badaniach laboratoryjnych. Lekarz bierze pod uwagę okoliczności, takie jak charakterystyczna biegunka i powiązanie epidemiologiczne (np. spożycie posiłku z osobami, które zachorowały). Potwierdzenie zakażenia następuje poprzez badanie laboratoryjne kału lub wymiocin, w celu identyfikacji bakterii Vibrio cholerae i jej toksyn.

Podstawą terapii cholery jest antybiotykoterapia i nawadnianie organizmu, w celu przywrócenia równowagi elektrolitowej. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz UNICEF zalecają stosowanie zmodernizowanej formuły doustnych płynów nawadniających (ORS), zawierających chlorek sodu, cytrynian sodu, chlorek potasu oraz glukozę. W cięższych przypadkach, wymagających szybszego przywrócenia równowagi wodno-elektrolitowej, konieczne jest jednak zastosowanie nawadniania dożylnego.

W celu zwalczenia bakterii stosuje się antybiotykoterapię, najczęściej z użyciem tetracyklin, doksycykliny lub azytromycyny. W niektórych przypadkach stosuje się również cyprofloksacynę lub erytromycynę.

Warto pamiętać, że nawet 75% osób zakażonych V. cholerae może nie mieć objawów chorobowych, ale wydalać bakterie z kałem, co utrudnia kontrolę nad szerzeniem się infekcji. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zasad higieny, nawet jeśli nie występują objawy.

Profilaktyka cholery – jak się chronić w Polsce i za granicą?

Zapobieganie cholerze obejmuje przede wszystkim poprawę warunków sanitarnych, dostęp do czystej wody, odpowiednie przetwarzanie żywności i higienę osobistą. W kontekście Polski, gdzie ryzyko jest niskie, ale nie zerowe, oraz w przypadku podróży do obszarów endemicznych, kluczowe jest:

• dokładne mycie rąk wodą z mydłem (szczególnie po skorzystaniu z toalety, przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków),
• używanie środków do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, gdy dostęp do wody i mydła jest ograniczony,
• picie wyłącznie butelkowanej wody z pewnego źródła,
• mycie warzyw i owoców przegotowaną wodą lub obieranie ich ze skórki, jeśli spożywane są na surowo, 
• unikanie jedzenia surowych lub niedogotowanych owoców morza, mięsa i innych potraw (spożywanie tylko potraw poddanych pełnej obróbce termicznej i serwowanych na gorąco),
• dezynfekowanie powierzchni, takich jak toalety, umywalki i kuchenne blaty, zwłaszcza jeśli w domu przebywa osoba z objawami biegunki.
• izolowanie osób chorych – osoby z biegunką lub podejrzeniem cholery powinny korzystać z osobnych przyborów toaletowych i ręczników, a ich otoczenie powinno być regularnie dezynfekowane.
• dbanie o czystość naczyń i sztućców – mycie ich w gorącej wodzie z detergentem, najlepiej w zmywarce.

Dla osób podróżujących do krajów o podwyższonym ryzyku zachorowania na cholerę, zalecane są szczepienia ochronne. Dostępne w Polsce szczepionki są doustne i zawierają inaktywowane bakterie Vibrio cholerae. Szczepienie powinno być przyjęte z odpowiednim wyprzedzeniem przed wyjazdem. Nawet po zaszczepieniu należy bezwzględnie przestrzegać zasad higieny i korzystać wyłącznie z bezpiecznych źródeł wody i żywności.

Cholera w Polsce – czy grozi nam epidemia?

Ostatni przypadek cholery w Stargardzie, u pacjentki, która nie podróżowała za granicę, wzbudził uzasadnione obawy o potencjalne lokalne źródło zakażenia. Jednakże, zarówno Główny Inspektorat Sanitarny, jak i wiceminister zdrowia uspokajają, że nie ma obecnie zagrożenia dla zdrowia publicznego w Polsce. Sytuacja jest na bieżąco monitorowana, a służby sanitarne podjęły natychmiastowe działania zabezpieczające.

W Polsce, dzięki wysokiemu poziomowi sanitarnemu i dostępowi do czystej wody, cholera występuje niezwykle rzadko. Ostatni potwierdzony przypadek cholery w Polsce odnotowano w Świnoujściu  w 2019 roku. Przed 2019 rokiem, przez dwie dekady, wszystkie przypadki były sporadyczne i związane z zakażeniem importowanym z zagranicy.

W przypadku pacjentki ze Stargardu, choć badania molekularne potwierdziły obecność bakterii z rodzaju Vibrio cholerae, ostateczna diagnoza, wymagająca identyfikacji toksyn cholerycznych, jest w toku. Mimo to, służby sanitarne działają zgodnie z procedurami, dlatego chora seniorka jest hospitalizowana na oddziale zakaźnym. Dodatkowo zostały zastosowane również inne środki, m.in.:

• kwarantanna i nadzór epidemiologiczny - 26 osób, które miały bezpośredni kontakt z chorą, zostało objętych 5-dniową kwarantanną domową, a ponad 80 osób znajduje się pod nadzorem epidemiologicznym,
• dezynfekcja - przeprowadzono dezynfekcję oddziału szpitala powiatowego w Stargardzie, a dyrekcja szpitala podjęła decyzję o tymczasowym wstrzymaniu przyjęć nowych pacjentów na oddział chorób wewnętrznych i zakazie odwiedzin,
• badania środowiskowe - pobierane są próbki ze środowiska w celu analizy w kierunku przecinkowca cholery.

Dobry system monitorowania i kontroli choroby oraz skuteczne metody leczenia sprawiają, że cholera w Polsce wiąże się z niewielkim ryzykiem rozwoju epidemii. Eksperci podkreślają jednak, by sytuację traktować poważnie, zwłaszcza w kontekście zmian klimatycznych, migracji oraz rosnącego ryzyka skażenia zbiorników wodnych, co może sprzyjać pojawianiu się chorób wcześniej uznawanych za egzotyczne.