Rotawirus u dzieci - objawy, leczenie

Rotawirus to jedna z najczęstszych przyczyn ostrej biegunki infekcyjnej, zwłaszcza u najmłodszych. Gwałtowne wymioty i obfite, wodniste stolce mogą prowadzić do groźnego dla życia powikłania, które rozwija się bardzo szybko. Istnieje jednak skuteczny sposób, by chronić dziecko przed ciężkim przebiegiem choroby. Sprawdź, jak rozpoznać i leczyć rotawirusa.

Co to jest rotawirus i jak się nim zarazić?

Rotawirus to nazwa grupy wirusów, które są główną przyczyną ostrych biegunek infekcyjnych (nieżytów żołądkowo-jelitowych) u niemowląt i małych dzieci na całym świecie. Choć wyróżnia się kilka grup rotawirusów, za większość, bo aż 90% zakażeń u ludzi, odpowiada typ A. Wirus ten jest niezwykle zaraźliwy i odporny na warunki środowiskowe – poza organizmem człowieka może przetrwać na powierzchniach nawet do dwóch miesięcy. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną, co w praktyce oznacza przeniesienie patogenu przez brudne ręce, zanieczyszczoną żywność, wodę czy skażone przedmioty (zabawki, klamki, nocniki). Możliwe jest także zakażenie rotawirusem drogą kropelkową. Wystarczy niewielka ilość wirusa, aby wywołać pełnoobjawową chorobę, dlatego tak łatwo rozprzestrzenia się on w żłobkach, przedszkolach i szpitalach. Najbardziej narażone na ciężki przebieg infekcji są dzieci między 6. miesiącem a 2. rokiem życia.

Rotawirus - objawy u dzieci i dorosłych

Okres wylęgania choroby, czyli czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych symptomów, wynosi od 1 do 3 dni. Objawy rotawirusa mają zazwyczaj gwałtowny początek. U dzieci choroba manifestuje się przede wszystkim:

• ostrą, wodnistą biegunką – stolce są obfite, tryskające, o żółtozielonym zabarwieniu, zwykle bez domieszki krwi czy śluzu; mogą występować nawet kilkanaście razy na dobę,
• gwałtownymi wymiotami, które często poprzedzają biegunkę,
• wysoką gorączką, sięgającą nawet 39-40°C.

Dodatkowo mogą pojawić się bóle brzucha, brak apetytu, apatia i ogólne osłabienie. Co ciekawe, u niektórych dzieci rotawirus może dawać także objawy ze strony układu oddechowego, takie jak katar czy kaszel. U osób dorosłych zakażenie najczęściej przebiega łagodnie lub bezobjawowo, choć mogą wystąpić krótkotrwałe wymioty i biegunka. Cięższy przebieg obserwuje się u osób starszych i z obniżoną odpornością. Niezależnie od wieku, osoba zakażona wydala wirusa w kale jeszcze przez około 2-3 tygodnie po ustąpieniu objawów, zarażając otoczenie.

Odwodnienie - najgroźniejsze powikłanie

Największym zagrożeniem, jakie niesie ze sobą biegunka u dziecka wywołana przez rotawirusy, jest odwodnienie. Gwałtowna utrata płynów i elektrolitów w wyniku uporczywych wymiotów i biegunki może w krótkim czasie doprowadzić do stanu zagrażającego życiu, zwłaszcza u niemowląt. Dlatego kluczowa jest obserwacja dziecka i szybka reakcja na niepokojące sygnały. Objawy odwodnienia u dziecka, które powinny skłonić do pilnej konsultacji z lekarzem, to:

• suchość w ustach i na języku,
• płacz bez łez,
• zmniejszona ilość oddawanego moczu (sucha pieluszka przez ponad 6 godzin),
• zapadnięte oczy i ciemiączko u niemowląt,
• wzmożone pragnienie, a w cięższym stadium niechęć do picia,
• apatia, senność i rozdrażnienie,
• mało elastyczna, wysuszona skóra.

W przypadku zaobserwowania powyższych objawów, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Jak leczyć rotawirusa?

Nie istnieje leczenie przyczynowe, które zwalczałoby samego wirusa. Leczenie rotawirusa ma charakter objawowy, a jego absolutną podstawą jest zapobieganie odwodnieniu. Kluczowe jest regularne i cierpliwe uzupełnianie płynów. Najlepiej w tym celu sprawdzają się dostępne w aptece doustne płyny nawadniające, potocznie nazywane elektrolitami. Mają one specjalnie opracowany skład (odpowiednie stężenie glukozy i soli mineralnych), który zapewnia optymalne wchłanianie wody w jelitach. Płyny należy podawać dziecku często, ale w małych porcjach (np. łyżeczką co kilka minut), najlepiej schłodzone, aby nie prowokować wymiotów. W pierwszej fazie nawadniania (ok. 4 godziny) zaleca się podanie ok. 75 ml płynu na każdy kilogram masy ciała dziecka. Hospitalizacja i nawadnianie dożylne są konieczne w przypadku ciężkiego odwodnienia, uporczywych wymiotów uniemożliwiających pojenie doustne lub pojawienia się objawów neurologicznych (np. drgawek).

Dieta przy rotawirusie - co można jeść?

Poza nawadnianiem ważna jest odpowiednia dieta. Nie należy głodzić dziecka. Po wstępnym okresie nawadniania (ok. 4-6 godzin) należy stopniowo wracać do normalnego żywienia. Dieta przy rotawirusie powinna być lekkostrawna.

• Niemowlęta karmione piersią należy przystawiać jak najczęściej – mleko matki jest najlepszym pokarmem i dodatkowo nawadnia.
• Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym powinny kontynuować jego przyjmowanie.
• U starszych dzieci i dorosłych dobrze sprawdzą się kleiki ryżowe, gotowana marchewka (marchwianka), gotowane ziemniaki, chude gotowane mięso, pszenne pieczywo (sucharki) czy banany.

Należy unikać potraw ciężkostrawnych, smażonych, a także soków owocowych i słodkich napojów, które mogą nasilać biegunkę. Czasami w wyniku uszkodzenia nabłonka jelitowego może pojawić się przejściowa nietolerancja laktozy.

Profilaktyka - jak chronić dziecko przed zakażeniem rotawirusem?

Podstawą profilaktyki jest rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny. Ponieważ wirus przenosi się głównie przez brudne ręce, kluczowe jest ich częste i dokładne mycie wodą z mydłem. Jest to szczególnie ważne po skorzystaniu z toalety, po zmianie pieluchy, przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków oraz po powrocie do domu. Należy także dbać o czystość w otoczeniu, regularnie dezynfekując powierzchnie takie jak nocniki, sedesy, klamki i zabawki. Jednak najskuteczniejszą metodą zapobiegania ciężkim zachorowaniom jest szczepienie na rotawirusy.

Co warto wiedzieć o szczepionce na rotawirusy?

Szczepienie przeciwko rotawirusom jest najskuteczniejszą formą ochrony przed ciężkim przebiegiem choroby i jej groźnymi powikłaniami, w tym hospitalizacją. Szczepionki są podawane doustnie, co jest bezbolesne i dobrze tolerowane przez niemowlęta. Dostępne są preparaty podawane w schemacie 2- lub 3-dawkowym. Pełen cykl szczepienia należy rozpocząć między 6. a 12. tygodniem życia dziecka i zakończyć przed ukończeniem 24. (w schemacie 2-dawkowym) lub 32. tygodnia życia (w schemacie 3-dawkowym). W Polsce szczepienie na rotawirusy jest obowiązkowe i bezpłatne dla dzieci urodzonych po 31 grudnia 2020 roku. Szczepionka nie chroni w 100% przed samym zakażeniem, ale znacząco łagodzi jego przebieg i redukuje ryzyko hospitalizacji o ponad 90%.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zakażeń rotawirusowych.

Jak długo zaraża osoba chora na rotawirusa?

Osoba chora jest najbardziej zakaźna w okresie występowania ostrych objawów, czyli biegunki i wymiotów. Jednak wirus może być wydalany z kałem jeszcze przez 2-3 tygodnie po ich ustąpieniu, dlatego tak ważne jest zachowanie wzmożonej higieny w tym czasie.

Czy przechorowanie rotawirusa daje odporność?

Tak, przechorowanie infekcji daje częściową odporność. Jednak ze względu na istnienie wielu typów wirusa, możliwe jest ponowne zakażenie. Każda kolejna infekcja ma zazwyczaj łagodniejszy przebieg.

Czy rotawirus jest groźny dla kobiet w ciąży?

Dla samej kobiety w ciąży zakażenie rotawirusem zwykle nie jest groźne i przebiega łagodnie. Główne ryzyko wiąże się z odwodnieniem w wyniku silnej biegunki lub wymiotów, co może potencjalnie wpłynąć na samopoczucie i równowagę wodno-elektrolitową.

Jak odróżnić rotawirusa od innych infekcji?

Objawy takie jak biegunka, wymioty i gorączka są typowe dla wielu infekcji pokarmowych, np. wywołanych przez norowirusy czy adenowirusy. Pewne rozpoznanie daje jedynie badanie kału na obecność antygenów rotawirusa, które wykonuje się głównie u pacjentów hospitalizowanych.

Czy można podawać leki przeciwbiegunkowe?

Nie zaleca się rutynowego stosowania leków hamujących biegunkę (np. loperamidu) u dzieci. Biegunka jest naturalnym mechanizmem obronnym organizmu, który pomaga usunąć patogeny z przewodu pokarmowego. Ich stosowanie bez konsultacji z lekarzem może przedłużyć infekcję.

Kiedy z objawami rotawirusa trzeba iść do szpitala?

Pilna konsultacja lekarska lub wizyta w szpitalu jest konieczna, gdy pojawiają się objawy ciężkiego odwodnienia, uporczywe wymioty uniemożliwiające nawadnianie doustne, wysoka gorączka nieustępująca po lekach, a także objawy neurologiczne takie jak apatia, nadmierna senność czy drgawki.