Jakie są objawy i przyczyny stanu zapalnego w jelitach?

Częste bóle brzucha, biegunki czy wzdęcia to dolegliwości, które mogą mieć wiele przyczyn. Jedną z nich może być stan zapalny w obrębie jelit, który czasami ma charakter przejściowy, a w innych przypadkach utrzymuje się przez długi czas. Dlatego przy nawracających lub utrzymujących się objawach ważne jest ustalenie ich podłoża.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• stan zapalny jelit może mieć charakter ostry lub przewlekły i wynikać z różnych przyczyn,
• do jego objawów należą przede wszystkim biegunka, bóle brzucha, wzdęcia, gorączka czy obecność krwi lub śluzu w stolcu,
• objawy zależą, m.in. od przyczyny procesu zapalnego, jego nasilenia oraz tego, która część przewodu pokarmowego została objęta zmianami,
• przewlekłe zapalenie jelit może prowadzić, m.in. do niedoborów pokarmowych, niedokrwistości i innych powikłań,
• diagnostyka może obejmować badania krwi, kału oraz badania endoskopowe i obrazowe.

Stan zapalny jelit – czym jest i z czego wynika?

Stan zapalny jelit to proces, w którym dochodzi do aktywacji mechanizmów zapalnych w obrębie ściany jelita. Może występować nagle i ustępować po kilku dniach lub tygodniach albo utrzymywać się przewlekle, z okresami zaostrzeń i remisji. W zależności od lokalizacji zmian zapalenie może dotyczyć jelita cienkiego, jelita grubego lub obu tych odcinków. 

Przyczyny stanu zapalnego jelit są bardzo zróżnicowane. Ostre zapalenie najczęściej ma podłoże infekcyjne. Mogą odpowiadać za nie, m.in. pasożyty, wirusy, takie jak norowirusy czy rotawirusy, a także bakterie, np. Salmonella, Shigella, Campylobacter i niektóre szczepy Escherichia coli. Szczególną postacią jest zakażenie Clostridioides difficile, które często rozwija się po lub w trakcie antybiotykoterapii. 

Przewlekły stan zapalny może natomiast występować w przebiegu, m.in.:

• nieswoistych chorób zapalnych jelit, przede wszystkim choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego,
• mikroskopowego zapalenia jelita grubego,
• niektórych chorób związanych z reakcją immunologiczną na składniki pokarmowe, w tym wybranych postaci alergii pokarmowej.

Jakie są objawy stanu zapalnego jelit?

Objawy, które mogą towarzyszyć stanowi zapalnemu jelit, zależą od jego przyczyny i lokalizacji zmian. Najczęściej występują, m.in.:

• biegunka lub luźne stolce,
• bóle i skurcze brzucha,
• wzdęcia,
• nudności i wymioty,
• gorączka,
• osłabienie i utrata apetytu,
• śluz lub krew w stolcu,
• naglące parcie na stolec,
• niezamierzona utrata masy ciała. 

W przewlekłych chorobach zapalnych jelit mogą pojawić się również objawy pozajelitowe, np. bóle stawów, zmiany skórne czy problemy ze wzrokiem. 

Utrzymujące się lub nawracające objawy ze strony przewodu pokarmowego nie powinny być ignorowane. Wczesne rozpoznanie przyczyny stanu zapalnego pozwala odpowiednio zaplanować postępowanie lecznicze.

Stan zapalny jelit – jakie mogą być konsekwencje?

Skutki stanu zapalnego jelit zależą przede wszystkim od jego przyczyny, nasilenia oraz czasu trwania. Krótkotrwały stan zapalny, np. związany z infekcją, może ustąpić po wyeliminowaniu czynnika wywołującego. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku przewlekłego zapalenia, które może z czasem prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej jelita i zaburzeń jego prawidłowego funkcjonowania. 

Konsekwencją przewlekłego procesu zapalnego może być, m.in. zaburzenie wchłaniania składników odżywczych, a w efekcie niedobory, np. żelaza, wapnia, witamin i innych substancji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Może to sprzyjać rozwojowi niedokrwistości, osteoporozy, niezamierzonej lub nadmiernej utraty masy ciała i pogorszenia ogólnego stanu odżywienia. 

W przebiegu niektórych przewlekłych chorób zapalnych jelit mogą pojawić się również powikłania, takie jak zwężenie lub niedrożność jelita, przetoki czy ropnie. Nieleczony proces zapalny może także zwiększać ryzyko kolejnych zaostrzeń choroby i negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie oraz jakość życia.

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu stanu zapalnego jelit?

Proces diagnostyczny rozpoczyna się od wywiadu i badania lekarskiego. W zależności od objawów lekarz może zlecić podstawowe badania krwi, takie jak:

• morfologia,
• oznaczenie CRP i OB,
• poziom elektrolitów. 

W zależności od objawów i wywiadu lekarz może zlecić badania kału w kierunku zakażeń, w tym zakażenia Clostridioides difficile, a w uzasadnionych przypadkach również pasożytów.

W diagnostyce wykorzystuje się również badania laboratoryjne, m.in.:

• kalprotektyna – dobrze udokumentowany marker zapalenia w przewodzie pokarmowym; jej podwyższone stężenie może wskazywać na proces zapalny,
• alfa-1-antytrypsyna – jej zwiększone stężenie w kale może wskazywać na nadmierną utratę białka do przewodu pokarmowego, występującą m.in. w niektórych chorobach jelit,
• β-defensyny – białka uczestniczące w mechanizmach odporności wrodzonej błony śluzowej jelit,
• EPX (eozynofilowe białko X) – jest wskaźnikiem aktywności eozynofilów; jego podwyższone stężenie może występować w niektórych chorobach związanych z aktywacją eozynofilów.

Pakiet badań pomocnych w ocenie stanu zapalnego jelit można wykonać, m.in. w ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-stanu-zapalnego-jelit

W przypadku podejrzenia nieswoistej choroby zapalnej jelit istotnym elementem diagnostyki jest badanie endoskopowe z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. W wybranych przypadkach wykorzystuje się także:

• gastroskopię,
• tomografię komputerową,
• rezonans magnetyczny lub
• enterografię.

Stan zapalny jelit może mieć wiele przyczyn – od przejściowych zakażeń po przewlekłe choroby zapalne. Jego objawy nie zawsze są jednoznaczne, dlatego utrzymujące się lub nawracające dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego wymagają konsultacji lekarskiej. Nieleczony przewlekły stan zapalny może prowadzić do wielu powikłań zdrowotnych, dlatego nie należy ignorować niepokojących objawów. Odpowiednio wczesna diagnostyka pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i właściwie zaplanować dalsze postępowanie.

Bibliografia

1. Seyedian S.S., Nokhostin F., Malamir M. D., A review of the diagnosis, prevention, and treatment methods of inflammatory bowel disease, Journal of Medicine and Life, 2019, 12(2), 113.
2. Olender K., Bergmann K., Odrowąż-Sypniewska G., Kalprotektyna w kale jako marker zapalny w nieswoistych zapaleniach jelit, Diagnostyka Laboratoryjna, 2013, 48(4), 433-439.
3. https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-stanu-zapalnego-jelit (dostęp: 11.09.2026)
4. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/zapalenie-jelit-przyczyny-objawy-leczenie/ (dostęp: 11.09.2026)

Artykuł sponsorowany